Een vergeelde prent: wat u wel en beslist niet moet doen

Vergeling komt van binnenuit

Papier van na ongeveer 1850 bevat houtvezel met lignine, en dat vergeelt en verzuurt vanzelf — ook in het donker. Licht en warmte versnellen het, maar ze zijn niet de oorzaak.

Daarom werkt schoonmaken niet: het geel zit in de vezel, niet op het oppervlak. Wat u wél kunt doen is verdere schade voorkomen en het vel weer vlak krijgen.

Wat u thuis veilig kunt doen

Stof en oppervlakkig vuil haalt u weg met een zachte kwast, van het midden naar de rand. Voor vingervlekken bestaat een vlakgom in poedervorm; die strooit u erop en veegt u met een zachte beweging weg, nooit wrijvend.

Vlak krijgen kan met gewicht: leg het vel tussen twee vellen zuurvrij papier, met een plaat en boeken erop, en laat het een paar weken liggen. Geduld is hier het gereedschap.

Wat u beslist niet moet doen

Niet strijken — de hitte zet vlekken vast en kan de inkt doen smelten. Niet natmaken of afsponzen; oud papier verliest nat vrijwel al zijn sterkte en scheurt bij de eerste aanraking.

Niet bleken met huismiddelen zoals waterstofperoxide of citroensap. Het oogt de eerste weken beter en tast daarna de vezel aan, waardoor het papier bros wordt. En nooit plakband op een scheur: dat is de meest voorkomende, en meest onomkeerbare, beschadiging.

De omgeving is de echte winst

Wat u met zekerheid kunt verbeteren, is de bewaaromstandigheid. Haal het werk van zuurhoudend karton af, gebruik zuurvrij materiaal in de lijst, en zorg dat het papier het glas niet raakt.

Daarmee stopt u de belangrijkste bron van nieuwe schade. Een prent die honderd jaar heeft overleefd, gaat er nog eens honderd mee als hij droog, donker en zuurvrij ligt.

Wanneer het naar een restaurator gaat

Bij scheuren door het beeld heen, bij schimmel, bij watervlekken en bij werk met waarde. Een papierrestaurator kan ontzuren, spleten sluiten met Japans papier en vlekken plaatselijk wegwerken — dat is vakwerk met middelen die u niet in huis heeft.

Vraag altijd vooraf om een prijsindicatie. Bij een prent van tien euro is een behandeling van honderd euro zelden verstandig; bij een familiestuk is dat een andere afweging.

Of gewoon laten zien wat het is

Er is een derde weg die vaak wordt vergeten: het vergeelde papier accepteren en er de lijst op aanpassen. Een crèmekleurige passe-partout naast geel papier oogt harmonieus, terwijl helderwit het geel juist uitvergroot.

Zo wordt de ouderdom een eigenschap in plaats van een gebrek. Zie ook kringloop: waar u op let, waar dit soort vondsten vandaan komt.